Збільшення пожеж в урболандшафтах спричиняють негативні та інколи незворотні зміни в лісових екосистемах. Сучасне вирішення проблеми, в першу чергу, полягає у виявленні місць первинних займань та найбільш небезпечних ділянок. Мета досліджень передбачала виявлення залежностей між лісотипологічними характеристиками деревостанів узлісь та їхньою горимістю. Для досягнення поставленої мети здійснено системний аналіз горимості лісів та фітоіндикацію. Склад флори узлісних біотопів проводився за допомогою маршрутного геоботанічного методу. У статті проаналізовано лісові пожежі, які виникали в міських лісах Києва упродовж 2014-2021 рр. Визначені місця первинного займання. Доведено, що пожежі часто виникали на узліссях, а також вздовж авто та залізничних доріг. Серед стандартних показників горимості (кількість та площа лісових пожеж) методикою передбачено встановлення повторюваності пожеж в одній і тій самій лісовій ділянці. Даний показник дозволяє виявити найбільш небезпечні з пірогенної точки зору площі. Встановлено, що несправжнє узлісся характеризується мінімальним таксономічним складом у живому надґрунтовому покриві та його проективним покриттям до 20 %. Трав’яний ярус стабілізує стан навколишнього середовища та пом’якшує наслідки екстремальних природних явищ. Рослинний покрив елементарного та багатокомпонентного узлісь є одним із бар’єрів, який здатний зупинити низові пожежі. Таксономічне багатство, особливо листяних видів, визначає пірологічні особливості лісових узлісь. Аналіз флори узлісних біотопів показав, що серед видів несправжніх узлісь переважають оліготрофи, ксерофіти та ксеромезофіти. Частка рудеральних елементів в живому надґрунтовому покриві становили 36 %, що свідчить про значний антропогенний вплив та синантропізацію флори узлісь. Зазначені процеси несуть негативний вплив на збереження типових видів, але мають пожежостримуючий ефект. Аналіз динаміки виникнення лісових пожеж за умов інтенсивних рекреаційних навантажень дає змогу обґрунтувати напрями покращення пожежної безпеки, обрати стратегію забезпечення пожежної безпеки, підвищити економічну і соціальну ефективність протипожежних заходів. Доведено, що узлісся є одним з вирішальних факторів поведінки лісових пожеж, що виникають з безлісної території. Формування багатокомпонентних узлісь сприятиме мінімізації ризиків виникнення пожеж
пожежна безпека, узлісні біотопи, живий надґрунтовий покрив, біорізноманіття, умови інтенсивних рекреаційних навантажень
[1] Obizhenko, T.M., Movchan, I.O., & Boyko, T.V. (2015). Review of the regulatory framework for determining the width of fire barriers for localisation of landscape fires. Scientific Bulletin of UNFU, 25.5, 200-203.
[2] van Lierop, P., Lindquist, E., Sathyapala, S., & Franceschini, G. (2015). Global forest area disturbance from fire, insect pests, diseases and severe weather events. Forest Ecology and Management, 352, 78-88. doi: 10.1016/j.foreco.2015.06.010.
[3] San-Miguel-Ayanz, J., Moreno, J.M., & Camia, A. (2013). Analysis of large fires in European Mediterranean landscapes: Lessons learned and perspectives. Forest Ecology and Management, 294, 11-22. doi: 10.1016/j.foreco.2012.10.050.
[4] Williams, J. (2013). Exploring the onset of high-impact megafires through a land management prism. Forest Ecology and Management, 294, 4-10. doi: 10.1016/j.foreco.2012.06.030.
[5] Martin, O.M, Kupchak, M.Ya., & Gontar, Z.G. (2016). Analysis of the causes of fires as a basis for developing a new strategy for fire safety in Ukraine. Global and National Economic Problems, 12, 107-112.
[6] Nimmo, D.G., Andersen, A.N., Archibald, S., Boer, M.M., Brotons, L., Parr, C.L., & Tingley, M.W. (2022). Fire ecology for the 21st century: Conserving biodiversity in the age of megafire. Diversity and Distributions, 28(3), 350-356. doi: 10.1111/ddi.13482.
[7] Harper, K.A., Drapeau, P., Lesieur, D., & Bergeron, Y. (2014). Forest structure and composition at fire edges of different ages: Evidence of persistent structural features on the landscape. Forest Ecology and Management, 314, 131-140. doi: 10.1016/j.foreco.2013.12.009.
[8] Numata, I.S., Silva, S.M., Cochrane, A.M., & d’Oliveira, V.N. (2017). Fire and edge effects in a fragmented tropical forest landscape in the southwestern Amazon. Forest Ecology and Management, 401, 135-146. doi: 10.1016/j.foreco.2017.07.010.
[9] Menezes, G.S., Cazetta, E., & Dodonov, P. (2019). Vegetation structure across fire edges in a Neotropical rain forest. Forest Ecology and Management, 453, article number 117587. doi: 10.1016/j.foreco.2019.117587.
[10] Armenterasa, D., Marisol, T., & Retanab, J. (2013). Forest fragmentation and edge influence on fire occurrence and intensity under different management types in Amazon forests. Biological Conservation, 159, 73-79. doi: 10.1016/j.biocon.2012.10.026.
[11] Zibtsev, S.V., Soshenskyi, O.M., Gumeniuk, V.V., & Koren, V.A. (2019). Long term dynamic of forest fires in Ukraine. Ukrainian Journal of Forest and Wood Science, 10(3), 27-40. doi: 10.31548/forest2019.03.027.
[12] Tokarieva, O.V., Puzrina, N.V., Soshensky, O M., Grushansky, O.A., Braiko, V.B., Vygovsky, A.Yu., & Boyko, G.O. (2021). Recreational forestry. Kyiv: IE Yamchynsky.
[13] Project of organisation and development of Darnytsia Communal Forest-Park Enterprise of the State Municipal Association of Green Building “Kyivzelenbud” of the Kyiv City State Administration. (2010). Irpin: Publishing House of Geodesy and Forest Management.
[14] Project of organisation and development of Sviatoshino Communal Forest-Park Enterprise of the State Municipal Association of Green Building “Kyivzelenbud” of the Kyiv City State Administration. (2010). Irpin: Publishing House of Geodesy and Forest Management.
[15] Project of organisation and development of Koncha Zaspa Communal Forest-Park Enterprise of the State Municipal Association of Green Building “Kyivzelenbud” of the Kyiv City State Administration. (2017). Irpin: Publishing House of Geodesy and Forest Management.
[16] Yavorovskyi, P.P., Sendonin, S.Ie., Levchenko, V.V., Tokarieva, O.V., & Puzrina, N.V. (2021). Forestry. Kyiv: NULESU Editorial and Publishing Department.
[17] Honcharenko, І.V. (2017). Phytoindication of anthropogenic load. Dnipro: Seredniak T.K.
[18] Kobiv, Yu. (2004). Dictionary of Ukrainian scientific and folk names of vascular plants. Kyiv: Naukova dumka.
[19] Magurran, A.E. (2004). Measuring biological diversity. Oxford: Blackwell Publishing. doi: 10.2989/16085910409503825.
[20] Mоsyakin, S.L., & Fedoronchuk, M.M. (1999). Vascular Plants of Ukraine. Kyiv: NULESU Editorial and Publishing Department.
[21] Tokarieva, O.V. (2020). Flammability of the forest park economic part of the green zone of Kyiv. In Problems and prospects for the development of modern science (pp. 448-450). Rivne: The National University of Water and Environmental Engineering.
[22] Souza-Alonso, P., Saiz, G., Garcia R.A., Pauchard, A., Ferreira, A., & Merino, A. (2022). Post-fire ecological restoration in Latin American forest ecosystems: Insights and lessons from the last two decades. Forest Ecology and Management, 509, article number 120083. doi: 10.1016/j.foreco.2022.120083.
[23] Lavrov, V.V., Miroshnyk, N.V., Grabovska, T.O., & Yashchenko, S.A. (2019). The herbaceous tier analysis in protective forest plantations, Ukraine. Phytologia Balcanica, 25(3), 345-361.